Haberiyakala/Uğur TATLI

Türkiye ekonomisi 2016’daki hain 15 Temmuz darbe girişimine karşın yüzde 2.9’luk bir büyüme gösterdi. Beklentiler ekonominin yüzde 2.2 büyüyeceği yönündeydi. 2017’ye de hızlı bir giriş yapan ekonomimiz ilk çeyrekte yüzde 3,5’lük büyüme beklentisini aşarak yüzde 5 büyüdü. Uzmanlar, 2017’nin devamında da büyümenin sürmesini bekliyor.

NAKİT SORUNU CAN SIKIYOR

Her ne kadar ekonomideki bu haberler kulağa hoş gelse de reel ekonomide pek fazla karşılık bulmadığı görülüyor. Öyle ki özellikle hizmet sektöründe yer alan önemli markalar, nakit sorununu aşmak için farklı alternatiflere yöneliyor

SPOT PİYASASI

Özellikle cirosal anlamda ekonominin önemli bir kalemini oluşturan perakende sektöründe çok fazla dillendirilmeyen spot piyasası, sektörün bir bölümünün ciddi bir sıkıntıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Nakit sıkıntısı yaşayan birçok market zinciri soluğu gıda spotçularında alıyor. Tedarikçiden uzun vadelerle mal alan marketler, aldıkları ürünleri peşin fiyata spotçulara satarak nakit akış problemini çözmeye çalışıyor. Spot piyasasını bir üçgene benzettiğimizde, bu üçgeni üretici; yani tedarikçi firma, marketler ve gıda spotçuları oluşturuyor. Nakde sıkışan, ödemesi yaklaşan perakendeci uzun vadelerle aldıkları ürünleri spotçulara daha düşük fiyatlara satarak zararına da olsa bir nakit akışı sağlıyor, bir başka deyişle ‘günü kurtarıyor’. Yetkililer, spota satılan ürünlerle marketlerin nakit akışını sağlamaya çalışmasını perakende için tehlike çanlarının çalması olarak yorumluyor.

OPERASYON DIŞI GELİR İDDİASI

Öte yandan spot piyasasını ek gelir kapısı olarak gören marketler de var. Ulusal ve uluslararası perakende zincirlerinin alenen olmasa da spot piyasasını kullanarak operasyon dışı bir gelir elde ettiği de iddia edilenler arasında. Çeşitli marketlerde üst düzey yöneticilik yapan bir yetkili, iki büyük tedarikçi firmayla yaşadığı çarpıcı olayI şöyle anlattı: “Bazı market zincirlerinde spottan mal almak ya da spota mal vermek için sadece spot işine bakan kişiler bulunur. Bu şekilde küçük de olsa operasyon dışı bir gelir elde edilir. Yıllar önce bir market için sektörde markalaşmış iki gıda firmasına yüklü bir sipariş vermiştik. Her iki firma da ürünlerin bir kısmını spota vereceğimi anladı. Çünkü o kadar malı markette satmak mümkün değildi. Bu firmalardan biri mal vermezken, diğeri mal verebileceğini, önemli olanın vadesi geldiğinde ödeme yapılması olduğunu söyledi.”

SPOTÇULARDAN KAR EDEN DE VAR

Bazı tedarikçi firmaların marketler için özel fiyat uyguladıklarını, marketlerin de aldıkları ürünleri spotçulara satarak kar ettiğini anlatan yetkili, “Tedarikçi firma, bazı marketlere spota satması için özel fiyat teklif eder. Firma her ay markete gelerek örneğin piyasaya giriş fiyatı olarak 50 TL’ye verdiği deterjanı 47 TL’ye verir ve o malın spota satılacağını da bilir. Marketçi de bu ürünü spota vererek sürümden kazanmış olur. Burada bir bakıma ‘alan memnun satan memnun’ anlayışının hâkim olduğunu söyleyebiliriz” diye konuştu. Yine aynı yetkili, tedarikçi firmaların elindeki stok fazlasını eritmek için de market zincirlerine düşük fiyatlarda ürün sattığını ve bu şekilde “kazan-kazan” felsefesinin uygulandığının altını çizdi.

“SPOTA VERMENİZ YASAK”

Öte yandan marketlere ürün tedarik eden firmaların bir bölümü ise malının spota düşmemesi için sıkı bir takip yapıyor. Marmara Bölgesi’nde hizmet veren çok şubeli bir market yetkilisinden edinilen bilgide ise bu takibin sağlanış şekli şöyle anlatılıyor: “Herkes tarafından bilinen bir içecek firması, şubemiz için çok özel bir fiyat verdi. Tek şart olarak ise aldığımız ürünleri spota vermememizi rica etti. Biz de aldığımız ürünü spota vermeden mağazamızda satışa sunduk. Daha sonra içecek firmasının yetkilileri gelip, bize spota mal vermediğimiz için teşekkür etti.”

Öte yandan bazı marketler, spota mal satmanın yanı sıra tedarikçiyle problem yaşadığında soluğu ilk spotçunun yanında alıyor. Yerel bir perakende zincirinde şu anda aktif olarak görev alan bir yetkili, ödemelerinde sıkıntı yaşayan, vadesi geldiğinde ödeme yapmayan market zincirlerine tedarikçilerin mal akışını kestiğini ve bu sebeple almak istenilen ürünler için spota başvurulduğunu söyledi. Yetkili, yasa dışı yollarla spota düşen bazı malların belgesiz şekilde marketlere satıldığını da öne sürdü.

YASAK SÖZDE KALIYOR

Sistem olarak ulusal perakende zincirlerinde spottan mal almak yasak... Görüş aldığımız yetkililer ise bu yasağın ‘sözde’ kaldığı görüşünü savunuyor. Üst düzey bir market yetkilisi, geçmiş yıllarda Türkiye’de bulunan büyük bir uluslararası zincirin, Rami’de bulunan gıda toptancılarına yüklü miktarda mal sattığını dile getirerek bu çarpıcı gerçeği gözler önüne seriyor.

TÜKETİCİLER DİKKAT! GIDA GÜVENLİĞİ ALARMI

Tüm bu sürecin son alıcısı olan tüketici açısından ise bu ticari döngünün bambaşka bir anlamı var. Spota verilen malların bazısının son kullanma tarihleri yaklaştığı için tüketici ciddi bir sorunla karşı karşıya kalıyor. Spottan son tüketim tarihi yaklaşan gıda ürününü alan market, bu ürünü raflarına koyarak insan sağlığını tehlikeye atıyor. Uzmanlar, alışveriş yapan kişileri ürün alırken son tüketim tarihlerine bakmaları konusunda uyarıyor.